Ο εγκέφαλός μας αλλάζει 5 φορές στη ζωή και η εφηβεία τελειώνει στα 32

Μια νέα μελέτη του Πανεπιστημίου του Cambridge αποκαλύπτει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν εξελίσσεται γραμμικά, αλλά περνά μέσα από πέντε διακριτές “εποχές”, από τη γέννηση έως τα βαθιά γεράματα. 

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, βασίστηκε σε μια ειδική μορφή μαγνητικής τομογραφίας που δείχνει πώς κινούνται τα υγρά μέσα στον εγκέφαλο, επιτρέποντάς τους να χαρτογραφήσουν τις διαδρομές που συνδέουν διαφορετικές περιοχές. Με αυτή την τεχνική, οι επιστήμονες μπόρεσαν να παρακολουθήσουν πώς αλλάζει η συνδεσιμότητα των εγκεφαλικών κυκλωμάτων καθώς η ζωή προχωράει.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η πρώτη “εποχή” εκτείνεται από τη γέννηση μέχρι περίπου τα εννέα χρόνια. Σε αυτό το στάδιο, ο εγκέφαλος κατασκευάζει τεράστιο όγκο συνδέσεων, ενώ παράλληλα αφαιρεί όσες δεν χρειάζονται για να γίνει πιο αποδοτικός. Η φαιά και η λευκή ουσία αυξάνονται ραγδαία και η συνολική “αρχιτεκτονική” του εγκεφάλου σταθεροποιείται σταδιακά.

Γύρω στα εννέα χρόνια εμφανίζεται το πρώτο μεγάλο “γύρισμα”. Από εκεί και μέχρι περίπου την ηλικία των 32 ετών ο εγκέφαλος συνεχίζει να βελτιστοποιεί τις συνδέσεις του. Η εφηβεία, όπως δείχνουν τα δεδομένα, δεν τελειώνει στην πραγματικότητα στα 18 ή στα 20, αλλά εκτείνεται μέχρι τις αρχές της τρίτης δεκαετίας της ζωής. Είναι η περίοδος όπου οι λειτουργίες ωριμάζουν, οι νευρωνικές διαδρομές γίνονται πιο αποτελεσματικές και η οργάνωση του εγκεφάλου φτάνει στο πιο “τακτοποιημένο” σημείο της.

Στα 32 περίπου ξεκινά η τρίτη και πιο μακρά εποχή, αυτή της σταθερής ενήλικης ζωής. Ο εγκέφαλος δεν παρουσιάζει μεγάλα άλματα, αλλά αποκτά όλο και πιο εξειδικευμένες λειτουργίες και διατηρεί ένα σταθερό επίπεδο απόδοσης για δεκαετίες. Η επόμενη αλλαγή έρχεται γύρω στα 66, όπου αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια της πρώιμης γήρανσης, με τη συνδεσιμότητα να μειώνεται σταδιακά και κάποιες περιοχές να μην συνεργάζονται τόσο αποτελεσματικά όσο πριν.

Η τελευταία εποχή ξεκινά περίπου στα 83. Σε αυτό το στάδιο ο εγκέφαλος δεν βασίζεται πλέον τόσο σε μεγάλα δίκτυα που επικοινωνούν μεταξύ τους, αλλά περισσότερο σε συγκεκριμένες περιοχές που προσπαθούν να αντισταθμίσουν τη συνολική μείωση της επικοινωνίας και της επεξεργαστικής ισχύος.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η κατανόηση αυτών των “εποχών” είναι κρίσιμη, γιατί πολλές νευροαναπτυξιακές και ψυχικές διαταραχές σχετίζονται ακριβώς με το πώς οργανώνεται ο εγκέφαλος σε συγκεκριμένες ηλικίες. Η αναγνώριση των κομβικών ηλικιών και των σημείων που ο εγκέφαλος αλλάζει πορεία, μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό των περιόδων που είναι πιο ευάλωτος.