Σουπερνόβες ίσως να ευθύνονται για δύο από τα πέντε γεγονότα μαζικής εξαφάνισης στη Γη

Οι εκρήξεις υπερκαινοφανών (supernova), δηλαδή τα εκρηκτικά τέλη γιγαντιαίων αστέρων, θεωρούνται από τα πιο ενεργητικά συμβάντα στο σύμπαν. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που αναμένει δημοσίευση στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, αυτά τα κοσμικά φαινόμενα μπορεί να έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο σε τουλάχιστον δύο γεγονότα μαζικής εξαφάνισης στη Γη. Η μελέτη, με επικεφαλής τον αστροφυσικό Alexis Quintana από το Πανεπιστήμιο της Alicante στην Ισπανία, υποδεικνύει ότι οι υπερκαινοφανείς που συνέβησαν κοντά στο ηλιακό μας σύστημα ίσως να προκάλεσαν τις εξαφανίσεις της ύστερης Ορδοβίκιας και της ύστερης Δεβόνιας περιόδου, δύο από τα πέντε μεγαλύτερα γεγονότα εξαφάνισης στην ιστορία του πλανήτη.

Οι εξαφανίσεις της ύστερης Ορδοβίκιας, πριν από περίπου 445 εκατομμύρια χρόνια και της ύστερης Δεβόνιας, πριν από 372 εκατομμύρια χρόνια, εξαφάνισαν την πλειοψηφία των ειδών που ζούσαν τότε στη Γη. Και τα δύο γεγονότα συνοδεύτηκαν από σημαντική μείωση του στρώματος του όζοντος, γεγονός που οδήγησε τους επιστήμονες να υποθέσουν ότι οι υπερκαινοφανείς μπορεί να εμπλέκονται. Η ακτινοβολία από αυτές τις εκρήξεις, αν συνέβησαν αρκετά κοντά στη Γη, θα μπορούσε να είχε καταστρέψει το προστατευτικό στρώμα του όζοντος, επιτρέποντας στην επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία να φτάσει στην επιφάνεια και να προκαλέσει τεράστιες οικολογικές ζημιές.

Για να ερευνήσουν αυτή τη θεωρία, ο Quintana και οι συνεργάτες του πραγματοποίησαν μια απογραφή μαζικών αστέρων τύπου OB σε ακτίνα ενός kiloparsec (περίπου 3.260 έτη φωτός) γύρω από τον Ήλιο. Αυτά τα αστέρια, που ζουν σύντομες ζωές, καταλήγουν συχνά σε υπερκαινοφανείς εκρήξεις. Μετρώντας 24.706 τέτοια αστέρια, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι ο ρυθμός των υπερκαινοφανών στη Γαλαξία μας κυμαίνεται μεταξύ 15 και 30 ανά εκατομμύριο χρόνια. Κοντά στη Γη, ο ρυθμός αυτός μεταφράζεται σε 2,5 υπερκαινοφανείς ανά δισεκατομμύριο χρόνια, αριθμός που ταιριάζει χρονικά με τις δύο προαναφερθείσες εξαφανίσεις.

Οι υπερκαινοφανείς προκύπτουν από αστέρια με μάζα τουλάχιστον οκτώ φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου μας. Όταν εξαντλούν τα καύσιμά τους, καταρρέουν και εκρήγνυνται, απελευθερώνοντας τεράστια ποσά ενέργειας και υλικών στο διάστημα. Αν μια τέτοια έκρηξη συνέβαινε κοντά στη Γη, η ακτινοβολία της θα μπορούσε να εξασθενίσει το στρώμα του όζοντος για εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια, προκαλώντας ανεπανόρθωτη βλάβη στα οικοσυστήματα και οδηγώντας σε μαζικές εξαφανίσεις ειδών.

Ευτυχώς, η έρευνα δείχνει ότι δεν υπάρχουν σήμερα αστέρια κοντά στη Γη που να βρίσκονται στο χείλος μιας υπερκαινοφανούς έκρηξης. Οι κόκκινοι γίγαντες Αντάρης και Μπετελγκέζ, πιθανοί υποψήφιοι για μελλοντικές εκρήξεις, απέχουν εκατοντάδες έτη φωτός και η μετατροπή τους σε υπερκαινοφανείς μπορεί να πάρει δεκάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια. Αυτή η απόσταση και ο χρόνος θεωρούνται επαρκή για να προστατεύσουν τη Γη από τις καταστροφικές συνέπειες, αν και η παρακολούθηση τέτοιων αστέρων παραμένει σημαντική για την κατανόηση του κοσμικού μας περιβάλλοντος.