SIDE QUEST | Το Cairn και η τυραννία της ευθύνης

Στο κείμενο αυτό υπάρχουν spoilers για το Cairn, αν δεν το έχετε παίξει, θα σας πρότεινα πρώτα να το παίξετε κι έπειτα να το διαβάσετε

Ανέκαθεν με γοήτευαν οι προσωπικότητες που αποζητούν το ακραίο, ακόμα και αν θέτει σταθερά την ζωή τους σε κίνδυνο. Ας πούμε, αυτοί οι άνθρωποι που είναι διατεθειμένοι να περάσουν από τις πιο αντίξοες συνθήκες για να φτάσουν σε μια κορυφή, κυριολεκτική ή μεταφορική, η οποία, όμως, δεν έχει πρακτική ανταμοιβή ή κάποιον χειροπιαστό αντίκτυπο, πέρα από την ίδια την απόλαυση της κατάκτησης. Αυτός ο θαρραλέος παραλογισμός τους με γοητεύει.  Ή τουλάχιστον παραλογισμός φαίνεται στα δικά μου μάτια. Δεν μπορούσα με τίποτα να τους καταλάβω, σαν να υπάρχει ένα κομμάτι του πάζλ που έχουν μόνο αυτοί και εγώ δεν μπορώ να δω καν. Και αυτό το άλυτο μυστήριο, όπως κάθε μυστήριο, έχει και μια γοητευτική πλευρά. Γιατί να μπεις σε αυτήν την επώδυνη και επικίνδυνη διαδικασία, να διακινδυνεύσεις την ζωή, τους φίλους σου, την οικογένειά σου, τα πάντα; Τι προσπαθείς να αποδείξεις;

Η απάντηση μου ήρθε από εκεί που την περίμενα λιγότερο: από ένα βιντεοπαιχνίδι. Μιλάω για το Cairn, της γαλλικής The Game Bakers, που είναι και το αγαπημένο μου παιχνίδι για φέτος, μέχρι στιγμής. Στο Cairn ο παίκτης αναλαμβάνει τον ρόλο της Aava, μιας ορειβάτισσας που είναι ήδη ζωντανός θρύλος στον τομέα της. Έχει ανέβει –σχεδόν- παντού, έχει δόξα, φήμη και είναι πλέον και σε μια ώριμη προχωρημένη ηλικία για το άθλημα. Οι περισσότεροι θα είχαν ήδη αποσυρθεί. Ωστόσο, αυτή αποφασίζει να βάλει μια ακόμα πρόκληση στον εαυτό της: να ανέβει στην κορυφή του βουνού Kami, μια κορυφή που δεν έχει πατηθεί ποτέ από άνθρωπο. Το υπέρτατο εμπόδιο. Αν τα καταφέρει, θα έχει “κατακτήσει” ουσιαστικά τα πάντα. Θα έχει ξεπεράσει ό,τι θεωρούνταν μέχρι τότε, ανθρωπίνως δυνατό.

Το παιχνίδι είναι μια εξερεύνηση του ψυχισμού της, μια αναζήτηση αυτής της μυστήριας και μαγικής (και παράλογης) δύναμης που την ωθεί. Κατά τη διάρκεια της ανάβασης, ο παίκτης παίρνει μικρές γεύσεις από την ζωή της πέρα από το βουνό και την ορειβασία. Έχει σπίτι, με ανθρώπους που την αγαπούν και την αναζητούν, με μια γατούλα, μια “φυσιολογική” ζωή με λίγα λόγια. Το ερώτημα λοιπόν αρχίζει και πλανάται από νωρίς. Γιατί να επιλέξει να τα βάλει όλα σε κίνδυνο, σε αυτήν την μοναχική, “αδύνατη” ανάβαση; Το παιχνίδι θέλει ο παίκτης να σκεφτεί αληθινά αυτήν την ερώτηση και τελικά, να δώσει ο ίδιος μια απάντηση. Λίγο πριν το τελευταίο κομμάτι, θα κληθεί να επιλέξει. Αξίζει να αφιερώσει τον εαυτό της στο κυνήγι μιας υπέρβασης; Πού βρίσκεται η ευτυχία για την Aava; Στα εγκόσμια, στο έδαφος, δίπλα στους ανθρώπους της ή στην υπερβατική μοναξιά του βουνού παλεύοντας με τα όριά της; Η απόφαση θυμίζει αυτήν μιας καλόγριας.

Ούτε η ίδια η πρωταγωνίστρια δεν φαίνεται να μπορεί να εκφράσει ακριβώς με λέξεις τι κυνηγάει με τόση μανία, εκτός από μια μόνο στιγμή. Όταν ένας νεαρός ορειβάτης που συναντάει την ρωτάει γιατί κάνει ορειβασία, αυτή αναφέρεται σε μια φευγαλέα στιγμή απόλυτης νιρβάνα, όπου γίνεται ένα με το σύμπαν και ο εσωτερικός και ο εξωτερικός κόσμος βρίσκονται σε απόλυτη αρμονία. Είναι λοιπόν όλος αυτός ο αγώνας μια θαυμαστή αναζήτηση του Θείου μέσα από την υπέρβαση του ανθρώπινου σώματος και πνεύματος ή ένα είδος δειλής διαφυγής από τις πολυπλοκότητες του κόσμου; Είναι ασκητικό ή αυτοτιμωρητικό το ταξίδι της;

Ο παίκτης παλεύει να πάρει μια απάντηση, αλλά το παιχνίδι δεν τη δίνει. Γιατί δεν την έχει. Οι δημιουργοί έχουν την ωριμότητα να μην υποκύψουν σε φτηνές εξηγήσεις, που θα χρέωναν το ταξίδι της Aava σε μια μονοδιάστατη αιτία. Συχνά, τα πράγματα μέσα μας είναι ρευστά, ένας κυκλώνας συνειδητών και ασυνείδητων σκέψεων και συναισθημάτων. Η ανθρώπινη “ψυχή” ή αυτή η χημεία του εγκεφάλου μας τέλος πάντων που μας καθορίζει, δεν διαβάζεται ποτέ απόλυτα, παρότι έχουμε ανάγκη να ψάχνουμε και να βρίσκουμε σχέσεις αιτίας – αιτιατού και εκεί. Γι’ αυτό έχουμε την επιστήμη, αλλά, και την τέχνη. Κάπως να τακτοποιούμε μέσα μας το χάος.

Η Aava μπορεί να βρει μια λύτρωση και με τις δύο επιλογές. Δεν υπάρχει σωστή και λάθος απάντηση, μόνο η δική μας ερμηνεία πάνω στον πολύπλοκο, μυστήριο χαρακτήρα της και η μελαγχολική διαπίστωση πως η ζωή συχνά είναι επιλογές, είναι διακλαδώσεις, χωρίς προφανή σωστά ή λάθος μονοπάτια. Μένει μόνο αυτό που πιστεύουμε και, ίσως, να μπορούμε να βρούμε την ευτυχία με διαφορετικό τρόπο και από τις μεριές του νομίσματος, αλλά, ταυτόχρονα και στις δύο, κάτι θα έχουμε χάσει. Θυμάμαι ένα μικρό φιλοσοφικό ανέκδοτο που είχα ακούσει. Ένας νεαρός πάει μέσα στη νύχτα και χτυπάει την πόρτα του Σαρτρ (του Γάλλου, υπαρξιστή φιλόσοφου) και εμφανώς καταβεβλημένος και αγχωμένος τον ρωτάει, “κ. Σαρτρ έχω την μητέρα μου στο σπίτι άρρωστη, χωρίς την φροντίδα μου θα πεθάνει, αλλά, θέλω να συμμετέχω και στην επανάσταση, να αλλάξω τον κόσμο, να βοηθήσω στον αγώνα, τι να κάνω;” Και ο Σαρτρ του απαντάει: “κάνε ένα από τα δύο”. Δυστυχώς, κανείς δεν μπορεί να μας απαλλάξει από την τυραννία της ευθύνης, όσο και αν το θέλουμε. Το Cairn, μου παρουσίασε ίσως το μόνο ερώτημα στα βιντεοπαιχνίδια που είχε ουσιαστικό αφηγηματικό βάθος και μόνο που υπήρχε. Γιατί δεν ήταν απλά μια “choose your own adventure” εναλλακτική πλοκή, αλλά, μια φιλοσοφική δήλωση. 

Το παιχνίδι, ωστόσο, με όλο αυτό το βάθος στην αφήγηση, λειτουργεί, όχι μόνο επειδή είναι πραγματικά καλογραμμένο και φιλοσοφημένο πάνω στο θέμα του, αλλά, γιατί δεν δίνει στον παίκτη έτοιμη και “μασημένη τροφή” στο gameplay. Επιχειρεί να επικοινωνήσει μέσα από τους μηχανισμούς την υπομονή, την προσήλωση, την επιμονή και την αντοχή που χρειάζεται για να κάνεις τέτοιες αναβάσεις. Αν ο παίκτης βίωνε την ανάβαση χωρίς να αισθάνεται την “τριβή” του βουνού και την δυσκολία του εγχειρήματος, τότε όλη αυτή ομορφιά της φύσης αλλά και του επιτεύγματος, θα ήταν κούφια. Η φιλοσοφία του πάει προς το simulation, αλλά δεν είναι φυσικά.

Ο παίκτης ελέγχει και τα τέσσερα άκρα της Aava και μπορεί να διαλέξει πού θα βάλει το καθένα και με ποια σειρά, ώστε να έχει σταθερότητα στο σκαρφάλωμα. Ταυτόχρονα όμως πρέπει να ελέγχει και την κούραση της, την πείνα της, την δίψα και την κατάσταση του εξοπλισμού της. Όλα αυτά συνθέτουν μια καταπιεστική εξίσωση που δημιουργεί συνεχώς οριακές καταστάσεις. Λίγες στιγμές στο gaming συγκρίνονται με την ανακούφιση του να πατάς τα πόδια σου σε οριζόντιο έδαφος ένα δευτερόλεπτο πριν λιποθυμήσεις από την πείνα. Το gameplay απαιτεί μεθοδικότητα, διάβασμα των μονοπατιών ανάβασης, καθώς και ευστροφία για την επιλογή της σωστής απόφασης, όταν τα χέρια και τα πόδια τρέμουν από την κούραση και πρέπει να βρεις ένα καλό, σταθερό πιάσιμο. Με λίγα λόγια, είναι ταγμένο στην εμπειρία της ανάβασης.

Cairn ονομάζονται οι σωροί από στερεωμένες πέτρες που, από την αρχαιότητα και ανά τον κόσμο, είχαν διάφορες λειτουργίες. Μπορεί να λειτουργούν σαν σημάδι σε ένα μονοπάτι ή να δηλώνουν μια κορυφή, αλλά και σαν ενδείξεις ταφικού χώρου ή άλλου μέρους ιδιάζουσας σημασίας. Σε κάποιες αυτόχθονες φυλές της Αμερικής μάλιστα, χρησιμοποιούνταν σε ιεροτελεστίες ως μια μορφή απαιτητικής σωματικής εργασίας που θα τους βοηθούσαν δεχτούν πνευματικά όνειρα. Τι απ΄ όλα σημαίνει ο τίτλος του παιχνιδιού; Θα πρέπει να διαλέξεις εσύ.