SIDE QUEST | Το εγχειρίδιο του "υγιούς" fan

Τον τελευταίο καιρό σκέφτομαι πολύ έντονα πόσο έχει αλλάξει η έννοια του “fan”. Και μιλάω για την έννοια του fan εντός της ευρύτερης ποπ κουλτούρας. Όσοι/όσες παρακολουθείτε χρόνια αυτόν τον χώρο, σίγουρα θα έχετε αντιληφθεί μια σταδιακή μετατόπιση αυτής της ομάδας ακραίων/αφοσιωμένων θαυμαστών, από τα περιθώρια της κουλτούρας σε ένα κεντρικότερο σημείο του πολιτισμού (και της αγοράς) μας.

Από εκεί που τα πράγματα ήταν “ερασιτεχνικά”, ένα προσωπικό πάθος, μια τρέλα που εκφράζονταν με προσωπική φαντασία και ρομαντική αφοσίωση, τώρα είναι ένα τεράστιο πεδίο συντονισμένης εμπορικής εκμετάλλευσης. Οι fans έκαναν τυπικά και άτυπα fandoms και η προσωπική, αγνή αγάπη άρχισε να οδηγεί σε μια ιδιάζουσα συλλογική μορφή οπαδισμού. Πλέον έχουμε και την χειρότερη εκδοχή αυτού του φαινομένου, τις στρατιές από πιστούς ακόλουθους κάποιου brand.

Η χρήση της λέξης “πιστοί” δεν είναι τυχαία. Υπάρχουν ακαδημαϊκοί της θρησκείας και της κοινωνιολογίας που έχουν επισημάνει τις ομοιότητες των σύγχρονων fandoms με θρησκείες, υποστηρίζοντας πως καλύπτουν ορισμένες ανθρώπινες ανάγκες (την αίσθηση του ανήκειν, της κοινότητας μέσω μιας κοινής “γλώσσας”, ακόμα και την επαφή με μια ολοκληρωμένη κοσμοθεωρία) που ιστορικά κάλυπταν οι θρησκείες. Δεν είμαι απολύτως σίγουρος ότι συμφωνώ, αλλά, και μόνο που γίνονται τέτοιες συζητήσεις σε ακαδημαϊκό επίπεδο είναι αρκούντως αποκαλυπτικό από μόνο του.

Εγώ θέλω να σταθώ σε κάτι άλλο εδώ: όλη αυτή η αγνή αγάπη των ανθρώπων προς έργα που τους συγκίνησαν βαθιά, η οποία υπήρχε ανά τους αιώνες - μην γελιέστε, στο σύγχρονο καπιταλιστικό τοπίο σταδιακά “οπλοποιήθηκε” από τις εταιρείες με συνέπεια και σχέδιο. Και για να μιλήσω πλέον συγκεκριμένα για την βιομηχανία των βιντεοπαιχνιδιών, είναι φανερό αυτό ήδη από την δεκαετία του 90 και τα console wars.

Θυμάμαι στην αρχή της νέας χιλιετίας περίπου, υπήρχε μια ιδέα πως όσο το κοινό τους θα μεγαλώνει και θα ενηλικιώνεται, τόσο θα ωριμάζει και το περιβάλλον της βιομηχανίας. Εν ολίγοις, θα τελείωναν αυτές οι παιδιάστικες κοκορομαχίες των console wars. Λέγαμε τότε πως η γενιά των παιδιών που μεγάλωσε με NES, SNES, MEGA DRIVE, PlayStation κτλ θα ήταν ενήλικες μέχρι το 2010 οπότε, θα ενηλικιωνόταν γενικότερα το κοινό των βιντεοπαιχνιδιών. Καλά πήγε αυτό. Δεν ήταν θέμα ηλικίας.  

Όχι μόνο δεν ωρίμασαν οι “gamers”, αλλά τα πράγματα έγιναν ακόμα χειρότερα. Στην σημερινή εποχή του internet και των social media, έχουμε περάσει σε ένα άλλο επίπεδο. Είναι πλέον, πέρα από τις ίδιες τις εταιρείες, και μια μεγάλη ιδιωτική μπίζνα να πουλάς ακραία αγάπη, να σπέρνεις πανικό, να είσαι οργισμένος, να είσαι “fan”. Έχουμε πλέον απατεώνες, μασκαρεμένους κράχτες που προφανώς βγάζουν κέρδος από τις τραβηγμένες αντιδράσεις τους και συμπαρασύρουν ολόκληρα fanbases.

Μέσα σε αυτό το κλίμα λοιπόν, σκεφτόμουν τι μπορεί να σημαίνει να είσαι ακόμα ένας υγιής, αγνός fan. Κάποιος που απλά αγαπάει κάτι αυθεντικά, χωρίς αυτό να μετατρέπεται σε μια άρρωστη υπερβολή ή σε μοχλό εκμετάλλευσης από τρίτους.

Κατέληξα, λοιπόν, σε μερικούς γενικούς “κανόνες”, μια προσωπική πυξίδα αν θέλετε, που με βοηθάει να μην χάνω αυτό που εγώ θεωρώ ουσία.

Κατά τη γνώμη μου ένας/μια υγιής fan:

1. Αγαπάει συγκεκριμένα παιχνίδια και όχι brands.

2. Αγαπάει δημιουργούς/ομάδες δημιουργών και όχι εταιρείες.

3. Αγαπάει έργα και δημιουργούς χωρίς να τα/τους μυθοποιεί. Καταλαβαίνει πως τόσο οι άνθρωποι όσο και η τέχνη είναι σε ένα ασταμάτητο ταξίδι αλλαγής και όλα είναι υπό συνεχή αναθεώρηση, χωρίς αυτό να μπορεί να μειώσει στο ελάχιστο την ιστορική τους αξία.

4. Αντιλαμβάνεται πως όλα τα έργα φτιάχνονται από ανθρώπους και οι άνθρωποι έχουν προσωπική ζωή, κάνουν λάθη, αλλάζουν, είναι ατελή πολύπλοκα όντα.

5. Αγαπάει συγκεκριμένα έργα/παιχνίδια του παρελθόντος, κρατώντας ανοικτό το μυαλό του για το μέλλον. Ξέρει πως κάθε έργο που αγάπησε βαθιά ήταν κάποτε κάτι νέο που τόλμησε να είναι διαφορετικό.

6. Αγαπάει κάτι, χωρίς να το επιβάλλει. Επιχειρηματολογεί υπέρ του, αλλά, είναι ανοικτός στον αντίλογο. Καταλαβαίνει πως η διαφορετική γνώμη δεν είναι απειλή, ούτε προσβολή και ότι οι γνώμες για έργα τέχνης δεν είναι πειστήρια ανωτερότητας.

7. Βλέπει την κριτική ως μια ευκαιρία να διευρύνει την κατανόησή του για ένα έργο, εμπλουτίζοντας την οπτική του με αυτές άλλων ανθρώπων.

8. Ξέρει πως τίποτα στο παρόν ή στο μέλλον, δεν μπορεί να του πάρει πίσω το προσωπικό βίωμα που είχε στο παρελθόν. Κάθε έργο που μας σημαδεύει είναι εξίσου προϊόν και του χρόνου που το βιώσαμε. Σωστό παιχνίδι + κατάλληλη φάση/ηλικία/στιγμή = all-time favorite.

9. Καταλαβαίνει πως κανένα πραγματικά σπουδαίο έργο δεν προήλθε από fan service και ότι το εμμονικό κυνήγι του ίδιου εκείνου πρωτόλειου συναισθήματος με την αντιγραφή/μίμηση είναι μάταιο.

10. Δεν νιώθει την ανάγκη να επιδεικνύει αυτήν την αγάπη συνεχώς και να κυριεύει κάθε πτυχή της ζωής και της ταυτότητάς του. Η τέχνη που αγαπάμε μας συμπληρώνει, αλλά δεν μπορεί να μας γεμίσει ολόκληρους. Η αληθινή ζωή, οι άνθρωποι γύρω μας, οι πράξεις μας, στην τελική, μόνο αυτά έχουν σημασία.

11. Αντιλαμβάνεται πόσο εκπληκτικά δύσκολη είναι η δημιουργία και πως κάθε σπουδαίο έργο είναι ουσιαστικά σαν να πιάνεις κεραυνό σε μπουκάλι. Κάθε έργο αξίζει σεβασμό και κάθε μεγάλο έργο τέχνης δεν είναι τίποτα λιγότερο από ένα ανθρώπινο θαύμα. 

---

Αυτά ήταν οι δικοί μου κανόνες. Αν έχετε κάτι να προσθέσετε ή να διαφωνήσετε, παρακαλώ κάντε το.