SIDE QUEST | To TR-49 και η τρομακτική δύναμη των λέξεων

Όταν ήμουν πιτσιρικάς φανταζόμουν, όπως κάθε παιδί, ότι (θα ήθελα να) έχω κάποια υπερδύναμη. Δεν ήμουν όμως από αυτούς που είχαν κατασταλάξει σε μια συγκεκριμένη. Ας πούμε ο αδερφός μου είχε τόσο βαθιά επιθυμία να μπορεί να πετάξει που δεν υπήρχε δεύτερη σκέψη. Εγώ από την άλλη, δεν ήμουν τόσο σίγουρος. Μια ήθελα να πετάω, μια να είμαι αόρατος, μια να τηλεμεταφέρομαι, μια να επικοινωνώ τηλεπαθητικά και πάει λέγοντας. Δεν μπορούσα να καταλήξω ποια ήταν η “καλύτερη”. Όταν μεγάλωσα λίγο και μπήκα στην εφηβεία, ή αλλιώς στην εποχή της απόλυτης κοινωνικής αγαρμποσύνης, άρχισα σιγά σιγά να σκέφτομαι αυτό το αθώο παιδικό δίλημμα από διαφορετική σκοπιά.

Και πίστευα πως ήμουν πλέον σίγουρος για την απάντησή μου. Η απόλυτη υπερδύναμη για μένα θα ήταν “απλά” η ικανότητα να λέω μόνο τα σωστά πράγματα σε οποιονδήποτε, οποιαδήποτε στιγμή. Ως ένα πολύ κλειστό και ντροπαλό παιδί, μου προκαλούσε ιδιαίτερο άγχος το να ανταποκριθώ σε κάθε κοινωνική περίσταση με τον “πρέποντα” τρόπο, οπότε είχα αναπτύξει στο μυαλό μου αυτήν την περίεργη φαντασίωση, πως σε οποιαδήποτε κατάσταση, όσο δύσκολη και αν είναι, όσο συναισθηματικά πολύπλοκη, υπάρχει ένας συγκεκριμένος συνδυασμός λέξεων, σαν ένας μαγικός κώδικας της ανθρώπινης ψυχής, που την “ξεκλειδώνει”. Ότι σε κάθε κατάσταση, υπάρχουν κάποιες λέξεις που, αν μπουν στη σωστή σειρά, μεταμορφώνονται σε ένα μαγικό ξόρκι που απαλύνει τα πάντα. Νομίζω για αυτό ένας από τους αγαπημένους μου χαρακτήρες μεγαλώνοντας ήταν ο Gandalf. Δεν ήταν τα μαγικά του, αλλά η αίσθηση πως έλεγε πάντα το σωστό πράγμα.

Μεγαλώνοντας, υπήρξαν πολλές στιγμές που ευχήθηκα να μπορούσα να έχω αυτήν την ικανότητα. Από πολύ στενάχωρες καταστάσεις, όπως στην απώλεια ενός αγαπημένου, σε πιο χαριτωμένες, όπως στην αφοπλιστική αμηχανία που φέρνει ο έρωτας, μέχρι και στα αναρίθμητα μικρά και μεγάλα ζητήματα των παιδιών στο σχολείο καθημερινά. Όμως, σιγά σιγά άρχισα να καταλαβαίνω πως ορισμένες φορές δεν ήταν μόνο οι “σωστές” λέξεις που μου έλειπαν. Ήταν κάτι δυσκολότερο. Και το TR-49 με βοήθησε να κοιτάξω με μεγαλύτερη ειλικρίνεια μέσα μου.

Υπάρχει αν το γράψεις!

Ως ένας άνθρωπος, λοιπόν, που πάντα σαγηνεύονταν από την δύναμη των λέξεων, βρήκα το TR-49 εκπληκτικά ενδιαφέρον. Το τελευταίο παιχνίδι της βρετανικής Inkle, με συνεπήρε ολοκληρωτικά όταν συνειδητοποίησα πως έχει ως αφετηρία την ιδέα ότι οι λέξεις έχουν την δύναμη να αλλάξουν την πραγματικότητα. Μιλάμε βέβαια για μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας όπου με λίγο αλαμπουρνέζικη κβαντική φυσική, η ιδέα γίνεται κυριολεκτική. Αλλά δεν είναι δύσκολο να δούμε τις συμβολικές προεκτάσεις. Ταυτόχρονα μπλέκονται ακαδημαϊκές ίντριγκες, ερωτικά τρίγωνα, οικογενειακά δράματα και κοινωνικοπολιτικοί αγώνες πίσω από την χρήση αυτής της θαυματουργής ανακάλυψης/υπερδύναμης. Το ωραιότερο όμως σε όλα αυτά είναι ο τρόπος που το παιχνίδι αφηγείται την ιστορία του ή καλύτερα, δεν την αφηγείται.

Οι δημιουργοί έχουν επιλέξει να μην δώσουν σχεδόν τίποτα στο πιάτο, καμία βασική πληροφορία, αλλά, να εμπιστευτούν τον παίκτη να βάλει τα στοιχεία κάτω και να την συναρμολογήσει σιγά σιγά σαν ένα αφηγηματικό παζλ. Ο τίτλος λοιπόν είναι ένα puzzle game με δύο επίπεδα. Το πρώτο -και πιο εύκολο- αφορά την εκμάθηση της μηχανής μέσα στην οποία καλείται ο παίκτης να ψάξει. Πώς λειτουργεί το UI της, πώς ψάχνει, πώς αρχειοθετούνται, τι σημαίνει ο κάθε κωδικός και με ποια λογική συντάσσεται. Θυμίζοντας λίγο τα παιχνίδια του Sam Barlow, η κυρίαρχη αίσθηση είναι αυτή της σταδιακής βύθισης σε μια ερευνητική διαδικασία. Και καταλαβαίνεις ότι το κάνει καλά όταν μετά από λίγη ώρα το μυστήριο σε “καταπίνει” και χάνεσαι μέσα στον λαβύρινθο των αρχείων για οτιδήποτε θα σε βοηθούσε να συνδέσεις τα κομμάτια. Η δαιδαλώδης φύση της μηχανής, μαζί με την ακράδαντη πίστη στην δύναμη του γραπτού λόγου, μου θύμισε τις μαγικές βιβλιοθήκες του Borges. Υπάρχει σίγουρα το πνεύμα του κάπου εκεί μέσα.

Όσο περισσότερο καταλαβαίνει ο παίκτης την λογική της μηχανής, τόσο ευκολότερα ανακαλύπτει νέες πηγές και αποκτά νέες πληροφορίες. Εδώ βρίσκεται λοιπόν το δεύτερο επίπεδο του παιχνιδιού. Η ιστορία του είναι στην πραγματικότητα ο μεγαλύτερος γρίφος του TR-49, απαιτώντας από τον παίκτη όχι μόνο να συλλέξει πληροφορίες, αλλά, να τα βάλει σε μια σειρά, να καταλάβει πολλά από τα συμφραζόμενα, να κάνει συνδέσεις και κυριολεκτικά να πλάσει μόνος του την ιστορία αυτής της επαναστατικής ανακάλυψης και των δραματικών επιπτώσεών της στις ζωές των εμπλεκόμενων, αλλά και ολόκληρου του κόσμου.

Το πολύ έξυπνο που κάνει όμως στο επίπεδο της αφηγηματικής δομής, και του δίνει μια άλλη ένταση και ζωντάνια σε σχέση με τα άλλα “ερευνητικά” παιχνίδια όπως το Her Story, το Telling Lies και το Immortality που λέγαμε προηγουμένως, είναι πως έχει και μια πλοκή που εξελίσσεται ζωντανά, την ώρα που ο παίκτης πασχίζει να ανακαλύψει τι συμβαίνει. Δεν είναι δηλαδή μόνο η ανακάλυψη μιας περασμένης ιστορίας μέσα από την αναζήτηση στο αρχείο της μηχανής, αλλά, και μια που συμβαίνει στον ενεστώτα, στο παρόν. Αυτό του χαρίζει μια επιτακτικότητα και έναν σφυγμό που δεν συναντάμε συνήθως σε αυτού του είδους τα παιχνίδια. Μαζί με το γεγονός πως κάθε κείμενο πείθει απόλυτα ως δείγμα λογοτεχνικού/κριτικού/επιστημονικού γραπτού, αλλά και υφαίνει αποτελεσματικά ένα νήμα από πληροφορίες για να ακολουθήσει ο παίκτης, κάνει το TR-49 το πιο καλογραμμένο παιχνίδι της χρονιάς μέχρι στιγμής.

Μάλιστα θα το πάω ένα βήμα παραπέρα και θα πω πως είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα sci-fi έργα των τελευταίων ετών, ανεξαρτήτως μέσου. Και αυτό διότι, όπως κάθε σπουδαία δημιουργία επιστημονικής φαντασίας, στον πυρήνα της υπάρχουν γόνιμες φιλοσοφικές ιδέες που εγείρουν προβληματισμούς. Η κεντρική του ιδέα της επέμβασης στον κόσμο και τους ανθρώπους μέσα από τις λέξεις και ο τρόπος που την αναπτύσσει με έκανε να επιστρέψω σε αυτήν την νεανική φαντασίωση/υπερδύναμη (του να μπορώ να λέω πάντα το σωστό πράγμα) με άλλο μάτι. Και συνειδητοποίησα ότι πολλές φορές ίσως έψαχνα απλά μια εύκολη διαφυγή.

Στο παιχνίδι η δυνατότητα να επεμβαίνεις στην πραγματικότητα με τις λέξεις γίνεται εργαλείο εκμετάλλευσης από πολλούς χαρακτήρες. Κι εγώ αποζητούσα τόσο πολύ να έχω αυτή τη δύναμη όχι μόνο για να βοηθάω, όπως πολύ βολικά έλεγα στον εαυτό μου, αλλά κυρίως για να βοηθιέμαι. Για μένα. Ήθελα οι λέξεις να με έβγαζαν ως δια μαγείας από την δύσκολη θέση να ανοιχτώ σε δύσκολα και πολύπλοκα συναισθήματα. Να τα δω κατάματα, να τσαλακωθώ, να γίνω χίλια κομμάτια. Και τότε θυμήθηκα το τέλος του “Κραυγές και Ψίθυροι”, που όλοι δειλιάζουν μπροστά στον θάνατο. Τους καταλαβαίνω απόλυτα. Πόσο αληθινό!

Είναι επικίνδυνο να σκέφτεσαι την ανθρώπινη επικοινωνία σαν ένα πρόβλημα που επιδέχεται μια συγκεκριμένη, τέλεια λύση, σαν μαθηματικό πρόβλημα. Το πρώτο που συνεπάγεται μια τέτοια αντίληψη είναι συναισθηματική απόσταση. Υπάρχουν στιγμές που οι λέξεις δεν μπορούν να είναι αρκετές. Όσο παντοδύναμες και αν είναι, έχουν και αυτές ένα όριο. Και αυτό το όριο τελικά υπερβαίνεται μόνο με την μια και μοναδική αληθινή υπερδύναμη που διαθέτουμε ως είδος: την συμπόνοια και την ενσυναίσθηση. Όταν έλεγα πως θέλω να ξέρω πάντα τι πρέπει να πω εννοούσα στην πραγματικότητα πως ήθελα και έναν τρόπο να δραπετεύσω από το συναίσθημα. Οι λέξεις είναι εργαλεία επικοινωνίας και κρύβουν μέσα τους αφάνταστη δύναμη και πρέπει πάντα να τις χρησιμοποιούμε με τεράστια προσοχή. Αλλά δεν είναι πανάκεια ούτε πάντα απαραίτητες. Αυτό που είναι απαραίτητο είναι να νιώθουμε, να μπαίνουμε στην συναισθηματική θέση του άλλου και να έχουμε το θάρρος να είμαστε αληθινά παρόντες. Είναι κάτι πολύ δύσκολο και εξαντλητικό, σου στραγγίζει όλη την ενέργεια πολλές φορές. Αν ήταν εύκολο όμως, δεν θα ήταν υπερδύναμη.