6 φαινόμενα που η επιστήμη δεν έχει λύσει ακόμη

Παρά τα τεράστια άλματα της επιστήμης, υπάρχουν ακόμη φαινόμενα που κανείς δεν έχει εξηγήσει πλήρως. Από τα όνειρα μέχρι το déjà vu, η φύση και ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξακολουθούν να κρύβουν μυστικά που προκαλούν δέος και σύγχυση στους επιστήμονες.

1. Γιατί ονειρευόμαστε;

Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι τα όνειρα σχετίζονται με τη λειτουργία της μνήμης και τη συναισθηματική ισορροπία. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται εμπειρίες και συναισθήματα, τα “αναμειγνύει” και δημιουργεί ιστορίες που φαίνονται τυχαίες, αλλά συχνά αντικατοπτρίζουν όσα ζήσαμε μέσα στη μέρα. Αυτό που ακόμη δεν γνωρίζουμε είναι γιατί ο εγκέφαλος χρειάζεται να το κάνει μέσω τόσο ζωντανών και κινηματογραφικών εικόνων. Δεν υπάρχει οριστική απάντηση, αλλά η επικρατέστερη θεωρία είναι ότι τα όνειρα βοηθούν στη νοητική “ανασυγκρότηση” και μας προετοιμάζουν για συναισθηματικές προκλήσεις όταν ξυπνάμε.

2. Γιατί γερνάμε;

Η επιστήμη έχει αποκαλύψει το πώς τα κύτταρα φθείρονται με τον χρόνο και οι γενετικές μεταλλάξεις συσσωρεύονται. Αυτό που παραμένει αίνιγμα είναι το γιατί. Αν η εξέλιξη επιλέγει τα πιο προσαρμοστικά χαρακτηριστικά, γιατί δεν έχει “εξαλείψει” τη γήρανση; Κάποιοι ερευνητές θεωρούν πως η γήρανση ίσως εξυπηρετεί έναν φυσικό σκοπό, να αφήνει χώρο για τις επόμενες γενιές. Άλλοι, ότι είναι απλώς παρενέργεια της ίδιας της ζωής και όσο περισσότερο λειτουργεί ένα σύστημα, τόσο περισσότερο φθείρεται.

3. Γιατί έχουμε κυρίαρχο χέρι;

Περίπου το 90% των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες, κάτι που οφείλεται στον τρόπο που τα δύο ημισφαίρια εξειδικεύονται σε διαφορετικές λειτουργίες. Ωστόσο, η ερώτηση γιατί η εξέλιξη “προτίμησε” το δεξί ως κυρίαρχο χέρι παραμένει αναπάντητη. Ίσως σχετίζεται με το πώς οργανώθηκαν οι πρώτες κοινωνίες ή με τη συνεργασία ματιού–χεριού. Το βέβαιο είναι πως ούτε η φύση ούτε η βιολογία έχουν αποκαλύψει ακόμη τον λόγο.

4. Γιατί ξυπνάμε λίγο πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι;

Το σώμα μας διαθέτει έναν εσωτερικό βιολογικό ρυθμό, τον λεγόμενο κιρκάδιο ρυθμό, που ρυθμίζει τον ύπνο και την εγρήγορση. Όταν συνηθίζουμε να ξυπνάμε μια συγκεκριμένη ώρα, ο οργανισμός αρχίζει να προβλέπει το ξύπνημα με το να αυξάνει σταδιακά τα επίπεδα κορτιζόλης λίγο πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι, προετοιμάζοντας έτσι τον εγκέφαλο να ανοίξει τα μάτια. Το πώς όμως το σώμα “χρονομετρεί” τόσο με ακρίβεια αυτή τη διαδικασία, παραμένει μυστήριο και μια απόδειξη ότι ο εγκέφαλος γνωρίζει πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε.

5. Γιατί το χασμουρητό είναι μεταδοτικό;

Το ότι χασμουριόμαστε όταν κουραζόμαστε είναι φυσιολογικό και βοηθά πιθανότατα στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του εγκεφάλου ή στην αύξηση της εγρήγορσης. Αυτό που παραμένει ανεξήγητο είναι γιατί το χασμουρητό είναι “κολλητικό”. Μπορεί να έχει να κάνει με την ενσυναίσθηση και τη φυσική μας τάση να μιμούμαστε τις εκφράσεις των άλλων. Άλλη θεωρία λέει ότι είναι μια κοινωνική ανταπόκριση που ενισχύει τη σύνδεση μέσα σε ομάδες.

6. Γιατί νιώθουμε déjà vu;

Το déjà vu, εκείνη η περίεργη αίσθηση ότι έχουμε ξαναζήσει μια στιγμή, θεωρείται ότι είναι ένα “λάθος” της μνήμης. Ο εγκέφαλος μπερδεύει μια νέα εμπειρία με κάτι που μοιάζει γνώριμο, ενεργοποιώντας προσωρινά το σύστημα αναγνώρισης μνήμης. Ωστόσο, παραμένει άγνωστο το γιατί κάποιοι άνθρωποι το βιώνουν πιο συχνά από άλλους. Ίσως να έχει να κάνει με τον τρόπο που ο εγκέφαλος προβλέπει και αναγνωρίζει μοτίβα. Μέχρι σήμερα, κανείς δεν έχει “συλλάβει” το déjà vu τη στιγμή που συμβαίνει, κάτι που το κρατάει ένα από τα πιο μυστηριώδη φαινόμενα της ανθρώπινης εμπειρίας.