Αυτό το ερπετό είναι υπεύθυνο για τον μηχανισμό της αναπνοής!

Κάθε ανθρώπινη ανάσα αποτελεί μέρος μιας εξελικτικής ιστορίας που έχει τις ρίζες της βαθιά στον χρόνο. Μια πρόσφατη παλαιοντολογική ανακάλυψη φέρνει στο φως ένα σημαντικό κεφάλαιο αυτής της ιστορίας, ανακαλύπτοντας πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά το σύστημα αναπνοής που χρησιμοποιούν σήμερα τα περισσότερα χερσαία σπονδυλωτά.

Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται ένα μικρό ερπετό ονόματι Captorhinus aguti, που έζησε πριν από περίπου 289 εκατομμύρια χρόνια. Το απολίθωμά του το οποίο εντοπίστηκε σε σπηλαιώδη σχηματισμό στην Οκλαχόμα, διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. Δεν περιλαμβάνει μόνο οστά αλλά και διατηρημένο δέρμα, χόνδρο και ίχνη πρωτεϊνών, αποτελώντας ένα σπάνιο δείγμα της βιολογίας των πρώτων αμνιωτών.

Η σημασία του ευρήματος έχει να κάνει κυρίως με την ανασύνθεση του αναπνευστικού μηχανισμού. Μέσω προηγμένων τεχνικών απεικόνισης, οι ερευνητές εντόπισαν ένα πλήρως ανεπτυγμένο σύστημα πλευρικής αναπνοής. Δηλαδή οι μύες μεταξύ των πλευρών διαστέλλουν και συστέλλουν τον θώρακα, επιτρέποντας την  εισαγωγή αέρα στους πνεύμονες. Πρόκειται για τον ίδιο μηχανισμό που συναντάται σήμερα σε ερπετά, πτηνά και θηλαστικά.

Πριν από αυτή την εξελικτική καινοτομία οι πρόγονοι των χερσαίων σπονδυλωτών, όπως τα αμφίβια, βασίζονταν σε λιγότερο αποδοτικές μεθόδους, όπως η ανταλλαγή αερίων μέσω του δέρματος ή η άντληση αέρα μέσω του στόματος. Η μετάβαση στην πλευρική αναπνοή επέτρεψε μεγαλύτερη πρόσληψη οξυγόνου και κατ’ επέκταση υψηλότερα επίπεδα δραστηριότητας.

Επιπλέον, το απολίθωμα αποκάλυψε την παρουσία πρωτεϊνικών καταλοίπων, τα οποία είναι τα αρχαιότερα που έχουν ποτέ εντοπιστεί. Η ανακάλυψη αυτή επεκτείνει σημαντικά τα όρια της επιστημονικής κατανόησης σχετικά με τη διατήρηση μαλακών ιστών.

Συνολικά, η μελέτη αυτή δεν προσφέρει απλώς μια λεπτομερή εικόνα ενός αρχαίου οργανισμού. Αναδεικνύει μια καθοριστική στιγμή στην εξέλιξη της ζωής στη στεριά, όταν η ανάπτυξη ενός αποδοτικότερου αναπνευστικού συστήματος επέτρεψε στις πρώιμες αυτέ μορφές ζωής να προσαρμοστούν σε νέα οικολογικά περιβάλλοντα θέτοντας τα θεμέλια της μετέπειτα βιοποικιλότητας.