Presence Review - Ο τρόμος εδώ δεν είναι τα φαντάσματα!

Ο Steven Soderbergh δεν ακολουθεί ποτέ τους κανόνες. Είναι ένας σκηνοθέτης που συνεχώς επανεφευρίσκει τον εαυτό του, πηγαίνοντας από είδος σε είδος και πάντα πειραματίζεται με τη φόρμα και τη δομή. Με το Presence δοκιμάζει το haunted house genre, και φυσικά, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν ακολουθεί την κλασσική συνταγή του είδους. To Presence δεν είναι άλλη μια ταινία για μια οικογένεια που στοιχειώνεται από ένα φάντασμα, αλλά για ένα φάντασμα που ουσιαστικά στοιχειώνεται από μια οικογένεια. Ο τρόμος δεν δημιουργείται από την ύπαρξη μιας μεταφυσικής απειλής, αλλά από την παρατήρηση, την αποστασιοποίηση και το παραδόξως ανατριχιαστικό συναίσθημα που σε πιάνει στη θέα κάποιου που ξεδιπλώνει τον πραγματικό του εαυτό, όταν υποτίθεται πως κανείς δεν κοιτάει.

Γυρισμένο αποκλειστικά από το point of view ενός αόρατου πνεύματος, το φιλμ βάζει το κοινό μέσα στην οπτική ενός φαντάσματος που περιφέρεται, παρατηρεί, ακούει και προσπαθεί να να κατανοήσει την ύπαρξή του. Το σκηνικό είναι κλασικό: Μια οικογένεια - οι γονείς Rebekah (Lucy Liu) και Chris (Chris Sullivan), μαζί με τα έφηβα παιδιά τους, Tyler (Eddy Maday) και Chloe (Callina Liang) - μετακομίζει σε ένα νέο σπίτι. Το σπίτι φαίνεται φυσιολογικό, όμως κάτι αόρατο βρίσκεται στο παρασκήνιο και παρακολουθεί την κάθε τους κίνηση. Και εκεί έρχεται η ανατροπή. Η κάμερα είναι το ίδιο το φάντασμα.

Μέσα από αυτή την αθόρυβη, επίμονη οπτική, σταδιακά συνειδητοποιούμε ότι η οικογένεια δεν είναι όσο λειτουργική φαίνεται. Η Rebekah δείχνει ανοιχτά την προτίμησή της στον γιο της, αγνοώντας τη Chloe. Ο Chris είναι συναισθηματικά απόμακρος, προσπαθώντας να κρατήσει την οικογένεια ενωμένη. Η Chloe παλεύει με την απώλεια μιας φίλης της, ενώ ο Tyler, παρά την εξωτερική του γοητεία, κρύβει ένα σκοτεινό και χειριστικό χαρακτήρα.

Δεν αργεί, λοιπόν, να γίνει σαφές ότι η παρουσία στο σπίτι αρχίζει να επεμβαίνει, άλλοτε διακριτικά, άλλοτε πιο βίαια. Όμως, ο πραγματικός τρόμος δεν είναι υπερφυσικός. Βρίσκεται στον τρόπο που αυτή η οικογένεια καταρρέει από μέσα προς τα έξω, χωρίς κανείς να είναι πρόθυμος να το παραδεχτεί.

Ο Soderbergh δεν ενδιαφέρεται για jumpscares ή για άλλα γνωστά κλισέ του είδους. Αντίθετα, δημιουργεί μια ταινία που είναι ανατριχιαστική λόγω της στασιμότητάς της. Εγκλωβίζοντας τον θεατή στο point of view του φαντάσματος, τον μετατρέπει σε παθητικό παρατηρητή, αλλά και τον εξαναγκάζει ταυτόχρονα να γίνει συμμέτοχος της δράσης. Και υπάρχουν στιγμές που αυτό λειτουργεί εξαιρετικά. Οι καλύτερες σκηνές της ταινίας είναι αυτές όπου το φάντασμα ξεπερνά τον ρόλο του απλού παρατηρητή και αρχίζει να αλληλεπιδρά με τον χώρο.

Όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση της ταινίας είναι και η μεγαλύτερη αδυναμία της. Η προσέγγιση του POV, αν και μοναδική, κάποιες φορές περιορίζει την αφήγηση. Το κοινό παραμένει σε απόσταση από τους χαρακτήρες, κάτι που λειτουργεί θεματικά (το πνεύμα είναι παγιδευμένο ανάμεσα σε δύο κόσμους), αλλά κάνει κάποιες σκηνές να φαίνονται υπερβολικά αποστασιοποιημένες.

Υπάρχουν σημεία όπου η ταινία καθυστερεί, επαναλαμβάνοντας ιδέες και χωρίς να κλιμακώνει πραγματικά την ένταση. Και ενώ το κεντρικό μυστήριο - ποιος είναι το φάντασμα και γιατί βρίσκεται εκεί; - παραμένει ενδιαφέρον, η ταινία σκόπιμα αποφεύγει τις ξεκάθαρες απαντήσεις, κάτι που μπορεί να ξενίσει κάποιους θεατές.

Παρά την αντισυμβατική της αφήγηση, η ταινία στηρίζεται σε δυνατές ερμηνείες που δίνουν βάθος στην ιστορία, κάνοντάς τη να μοιάζει με κάτι περισσότερο από ένα κινηματογραφικό πείραμα. Η Lucy Liu είναι σκληρή και αμείλικτη ως Rebekah, μια μητέρα που βάζει την επιτυχία πάνω από τη σύνδεση με τα παιδιά της. Ο Chris Sullivan υποδύεται έναν πατέρα που καταλαβαίνει ότι κάτι πάει στραβά, αλλά δεν ξέρει πώς να το διορθώσει. Ο Eddy Maday ως Tyler είναι ανατριχιαστικά πειστικός, στο ρόλο ενός φαινομενικά τέλειου γιου που κρύβει σκοτεινές πτυχές. Η Callina Liang κλέβει την παράσταση ως Chloe, είναι η μόνη που φαίνεται να αντιλαμβάνεται την παρουσία του φαντάσματος και αποτελεί το συναισθηματικό κέντρο της ταινίας.

Το Presence δεν είναι για όλους. Είναι περισσότερο ψυχολογικό παρά υπερφυσικό, περισσότερο αγχωτικό παρά τρομακτικό. Η πειραματική προσέγγιση του Soderbergh ίσως διχάσει το κοινό, καθώς κάποιοι θα τη βρουν ιδιοφυή και άλλοι απόμακρη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι αυτή δεν είναι μια τυπική ταινία τρόμου και σε κάνει να αναρωτηθείς ποιοι είναι οι πραγματικοί “χαμένοι” - τα φαντάσματα ή οι άνθρωποι που εγκλωβίζονται στις ίδιες τους τις ζωές;