Στον τρόμο της αβεβαιότητας...

Ο τρόπος με τον οποίο ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον φόβο δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τον πόνο και γενικότερα με την σωματική απειλή αλλά με κάτι πιο σύνθετο και λιγότερο απτό, την ικανότητα να προβλέψει τι πρόκειται να συμβεί, καθώς η λειτουργία του βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συνεχή επεξεργασία πληροφοριών που του επιτρέπουν να δημιουργεί προσδοκίες για το άμεσο μέλλον.

Στη νευροεπιστήμη ο εγκέφαλος περιγράφεται συχνά ως ένα σύστημα πρόβλεψης, το οποίο συγκρίνει διαρκώς τις προσδοκίες του με τα πραγματικά ερεθίσματα και προσαρμόζει τη συμπεριφορά του ανάλογα, γεγονός που σημαίνει ότι όταν μια εμπειρία έχει γνωστά χαρακτηριστικά και προβλέψιμη εξέλιξη, ακόμη και αν είναι επώδυνη, μπορεί να ενταχθεί σε ένα εσωτερικό πλαίσιο κατανόησης και ελέγχου. Ο πόνος έχει συγκεκριμένη αιτία και εντοπίζεται στο σώμα ενώ συνοδεύεται από μηχανισμούς αντιμετώπισης που ο οργανισμός γνωρίζει πώς να ενεργοποιήσει.

Το άγνωστο, αντίθετα, δεν προσφέρει καμία σαφή πληροφορία και αφήνει τον εγκέφαλο εκτεθειμένο σε μια κατάσταση συνεχούς επαγρύπνησης, καθώς περιοχές που σχετίζονται με τον φόβο και το άγχος, όπως η αμυγδαλή, ενεργοποιούνται χωρίς να υπάρχει ξεκάθαρο αντικείμενο απειλής, δημιουργώντας μια διάχυτη αίσθηση κινδύνου που δεν μπορεί εύκολα να καταλαγιάσει. Μελέτες έχουν δείξει ότι η αναμονή ενός απροσδιόριστου αρνητικού γεγονότος προκαλεί μεγαλύτερη και πιο παρατεταμένη ψυχοσωματική ένταση από την αναμονή ενός συγκεκριμένου ακόμα και γνώριμου πόνου.

Αυτή η αντίδραση έχει εξελικτική βάση διότι για τον άνθρωπο και τους προγόνους του το άγνωστο σήμαινε πιθανό κίνδυνο, γεγονός που ευνοούσε φυσικά την υπερδιέγερση και σε καμία περίπτωση την ψυχραιμία. Σε ψυχολογικό επίπεδο αυτό εξηγεί γιατί η αναμονή μιας διάγνωσης, μιας απόφασης ή ενός αποτελέσματος βιώνεται συχνά ως πιο βασανιστική από την ίδια την αρνητική πληροφορία, αφού ο εγκέφαλος θα προτιμά μια δυσάρεστη βεβαιότητα από ένα κενό πληροφορίας.

Παρότι ο πόνος λοιπόν, ακόμη και σε ακραίες μορφές, μπορεί να γίνει κατανοητός και να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο κατανόησης, είναι το άγνωστο που θα στερεί από τον εγκέφαλο σταθερά σημεία αναφοράς, οδηγώντας τον σε κατάσταση παρατεταμένης αβεβαιότητας η οποία φυσικά συνδέεται με βαθύτερες αλλά και πιο διάχυτες μορφές φόβου.