A Clockwork Orange: Η ταινία που τρόμαξε τόσο ώστε ο ίδιος ο Kubrick την απέσυρε

Σαν σήμερα, στις 19 Δεκεμβρίου 1971, έκανε πρεμιέρα το A Clockwork Orange του Stanley Kubrick (βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Anthony Burgess), μία από τις πιο αμφιλεγόμενες και παρεξηγημένες ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου. 

Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ελάχιστες ταινίες προκάλεσαν τόσο έντονη κοινωνική αναστάτωση όσο αυτή. Δεν επρόκειτο απλώς για ένα ακόμη προκλητικό φιλμ της εποχής, αλλά για μια ταινία που βρέθηκε στο επίκεντρο πολιτικών συζητήσεων, δημοσιογραφικών επιθέσεων και δημόσιου φόβου γύρω από τη βία και τη νεανική εγκληματικότητα.

Όταν έκανε πρεμιέρα, η Βρετανία βίωνε ήδη έντονη ανησυχία για την αύξηση της βίας στους δρόμους και τη δράση νεανικών συμμοριών. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η ταινία του Kubrick με την ωμή απεικόνιση της βίας, τον σαρκαστικό τόνο και την απουσία ξεκάθαρης ηθικής καθοδήγησης, λειτούργησε σαν καταλύτης.

Σύντομα, βρετανικά μέσα ενημέρωσης άρχισαν να συνδέουν την ταινία με πραγματικά εγκλήματα, κυρίως επιθέσεις που διέπραξαν νεαροί, οι οποίοι φέρονταν να είχαν εμπνευστεί από τον χαρακτήρα του Alex. Παρότι οι περισσότερες από αυτές τις συνδέσεις δεν αποδείχθηκαν ποτέ άμεσα, το A Clockwork Orange βρέθηκε στο επίκεντρο μιας έντονης δημόσιας συζήτησης για το αν ο κινηματογράφος μπορεί ή πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνος για κοινωνικά φαινόμενα βίας.

Η κατάσταση κλιμακώθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο ίδιος ο Stanley Kubrick πήρε μια εξαιρετικά σπάνια απόφαση. Το 1973 ζήτησε οικειοθελώς την απόσυρση της ταινίας από τις κινηματογραφικές αίθουσες του Ηνωμένου Βασιλείου, μετά από απειλές που, σύμφωνα με μαρτυρίες, δέχτηκε ο ίδιος και η οικογένειά του. Δεν επρόκειτο για επίσημη λογοκρισία από το κράτος, αλλά για μια προσωπική απόφαση του δημιουργού, γεγονός σχεδόν πρωτοφανές για ταινία τέτοιου μεγέθους.

Για περισσότερα από 25 χρόνια, το A Clockwork Orange δεν προβλήθηκε ξανά στη Βρετανία ούτε κυκλοφόρησε επίσημα σε βίντεο. Επέστρεψε στις αίθουσες μόνο μετά τον θάνατο του Kubrick, το 1999, σε μια εντελώς διαφορετική κοινωνική και πολιτισμική συγκυρία.

Σήμερα, η ταινία θεωρείται κλασικό έργο του παγκόσμιου σινεμά και διδάσκεται σε πανεπιστήμια ως παράδειγμα κινηματογραφικής πρόκλησης, όχι επειδή “σοκάρει”, αλλά επειδή θέτει ερωτήματα χωρίς εύκολες απαντήσεις. Το A Clockwork Orange δεν δικαιώνει τη βία, αλλά δεν προσφέρει ούτε παρηγορητικές λύσεις. Και ίσως γι’ αυτό παραμένει τόσο επίκαιρο, μισό αιώνα μετά. Η διαδρομή του, όμως, μέχρι να φτάσει εκεί θυμίζει ότι κάποτε ήταν η ταινία που “τρόμαξε” τόσο, ώστε να αποσυρθεί από τον ίδιο της τον δημιουργό.