Ο φόβος είναι απόλαυση και εμείς...εθισμένοι!

Αν υπάρχει ένα ιδιαίτερο θέμα που χρήζει ανάλυσης ανήκει στην horror θεματολογία των παιχνιδιών. Αυτή την φορά οι σκέψεις που βασάνισαν τον πρωινό μου καφέ μιας Κυριακής δεν ήταν ούτε με το first-person, ή third-person, ούτε ποια σειρά είναι η καλύτερη. Αφορούσε περισσότερο εμάς, τους ίδιους τους παίκτες. Όλους εμάς που έχουμε ως αγαπημένο genre το horror και όλα τα παρελκόμενα που φέρει το εν λόγω είδος μαζί του. Γιατί μας αρέσει όμως η συγκεκριμένη θεματολογία; Γιατί μας τραβάει ο φόβος και αντί να τρέχουμε στην αντίθετη κατεύθυνση εμείς τρέχουμε κατά πάνω του; Εν ολίγοις, γιατί μας αρέσει να φοβόμαστε;

Ο φόβος είναι βαθιά ριζωμένος στην ανθρώπινη φύση. Από τα πρώτα μας βήματα ως είδος, λειτούργησε ως ένας ισχυρός μηχανισμός επιβίωσης, καθώς είχε -και έχει- την ικανότητα να ενεργοποιεί το σώμα μας σε κλάσματα δευτερολέπτου, βάζοντάς το σε κατάσταση συναγερμού. Ταχυκαρδία, ένταση στους μύες, οξυμένη προσοχή, όλα, συντονίζονται για να μας προειδοποιήσουν και να μας προστατεύσουν από έναν πιθανό θανάσιμο κίνδυνο: ένα αρπακτικό, έναν εχθρό ή ακόμη και το άγνωστο. Ο φόβος δεν ήταν απλώς ένα συναίσθημα. Ήταν ένστικτο επιβίωσης.

Σαφώς, στην σημερινή κοινωνία το πρόσωπο του φόβου έχει αλλάξει δραματικά. Δεν κινδυνεύουμε από κανένα αρπακτικό ενώ απολαμβάνουμε τον απογευματινό μας καφέ και από καμία φυσική καταστροφή ενώ απολαμβάνουμε την gaming Κυριακή μας. Αλλά παρόλα αυτά, μία μεγάλη, ή μάλλον, τεράστια μερίδα ανθρώπων αναζητούν αυτό το αίσθημα του φόβου. Εξακολουθούν να αναζητούν αυτή την ένταση μιας και στον σημερινό κόσμο μπορούμε να την βιώσουμε με ασφάλεια. Οι ταινίες τρόμου, τα βιβλία με στοιχειωμένα σπίτια, τα video games γεμάτα τέρατα και παράνοια μάς προσφέρουν ένα συναισθηματικό rollercoaster χωρίς πραγματικό ρίσκο. Ο "ασφαλής φόβος" λειτουργεί σχεδόν σαν ναρκωτικό. Η κορύφωση της αγωνίας συνοδεύεται από έκκριση ενδορφινών.

Νιώθουμε ζωντανοί, ακόμα κι αν για λίγα δευτερόλεπτα χάσαμε την ανάσα μας. Κι αν τα παραδοσιακά μέσα -όπως ο κινηματογράφος -μας κρατούν στην θέση του θεατή, τα video games έχουν καταφέρει να μας κάνουν συμμέτοχους στον εφιάλτη. Μας βάζουν στα παπούτσια του εκάστοτε πρωταγωνιστή για να βιώσουμε μαζί του την όλη κόλαση που δοκιμάζεται.

Θεωρώ πως η θεματολογία του horror στα βιντεοπαιχνίδια ξεχωρίζει από κάθε άλλο μέσο. Ένα από τα σημεία κλειδιά είναι σαφώς η διαδραστικότητα που προσφέρουν. Σε αντίθεση με την λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, στο παιχνίδι υπεύθυνος για την πορεία του πρωταγωνιστή -συνεπώς και της δικιάς σου- είσαι εσύ ο ίδιος.

Κάθε σπιθαμή που εξερευνάς στο σκοτάδι, κάθε ανατριχιαστικό τρίξιμο πόρτας, κάθε αντικείμενο που θα χάσεις ή όχι στο μονοπάτι σου μπορεί να αποτελέσει την σωτηρία ή τον θάνατο. Αυτό από μόνο του δημιουργεί μία εντελώς διαφορετική ψυχολογική εμπλοκή μιας και ο φόβος δεν είναι πλέον παθητικός (όπως προανέφερα στον κινηματογράφο), αλλά προέρχεται από τις δικές σου επιλογές. Η αίσθηση του ελέγχου και η αφαίρεσή του αποτελεί ένα γίγας σημασίας αποτελεσματικό εργαλείο για το είδος. Ορισμένα παιχνίδια της σειράς Amnesia όπου η πλοήγηση στο χώρο μεταφράζεται σε άθλο, ή το Resident Evil όπου ο παίκτης μπορεί να αμυνθεί με ένα “χ” οπλοστάσιο κάνει τον τρόμο διαφορετικό αλλά και συνάμα μερικές φορές ανυπόφορα γλυκό. Εδώ βιώνουμε τον φόβο με όλες μας τις αισθήσεις και όχι απλώς με τα μάτια μας.

Δείτε για παράδειγμα το demo του P.T. Μέσω ενός απλού teaser οι παίκτες βυθίστηκαν σε έναν αέναο λαβύρινθο επανάληψης. Με ελάχιστα assets όπως ένας διάδρομος, μία σκάλα και μερικά δωμάτια, το εν λόγω demo παγίδευσε εμάς, τους παίκτες, σε μία ψυχολογική δίνη όπου ο χώρος και ο χρόνος έχαναν κάθε λογική. Γιατί πολύ απλά κάθε επανάληψη έκρυβε μία αλλαγή. Κάθε ήχος ή σκιά μπορούσε να είναι ο προάγγελος του εφιάλτη. Χωρίς HUD, χωρίς αποστολές, χωρίς οδηγίες, το demo κατέρριψε τους παραδοσιακούς μηχανισμούς τρόμου και τους αντικατέστησε με σιωπή, ένταση και πλήρη απώλεια ελέγχου. Δεν ήταν απλώς τρομακτικό. Ήταν σχεδόν υπνωτιστικό.

Ένα ακόμη στοιχείο στο όλο μίγμα που κάνει τον τρόμο να λειτουργεί ακόμη πιο αποτελεσματικά είναι όταν αυτός πατάει πάνω σε προσωπικά μας βιώματα ή φόβους. Όσο περισσότερο ο παίκτης ταυτίζεται με τον πρωταγωνιστή ή την κατάσταση που αντιμετωπίζει, τόσο αυξάνεται το άγχος και η ένταση μιας και στο προσκήνιο βρίσκεται η ψυχολογία του. Ενοχή, μοναξιά, απώλεια, θάνατος, θυμός, απόγνωση. Μερικές λέξεις που αν παρουσιαστούν άρτια μπορούν να κάνουν κάθε εμπειρία ανατριχιαστική. Δείτε για παράδειγμα το Silent Hill 2 (ναι ξανά το ίδιο παιχνίδι ξέρω). Η όλη του φιλοσοφία στο πως θα προσεγγίσει τον τρόμο δεν βασίζεται αποκλειστικά στους εξωτερικούς κινδύνους, αλλά στα ίδια τα εσωτερικά τραύματα του πρωταγωνιστή. Η ομιχλώδης πόλη και οι εχθρού που κατοικοεδρεύουν μέσα σε αυτή είναι η αντανάκλαση της ψυχής του James.

Στο τρομερό Hellblade: Senua’s Sacrifice, αυτό που τρομάζει τον παίκτη δεν είναι τα τέρατα. Είναι η ίδια η συνείδηση της ηρωίδας μιας και παραισθήσεις και σχιζοφρένεια αναλαμβάνουν τον ρόλο εχθρού και αφηγητή ταυτόχρονα. Αυτή η μορφή τρόμου δεν φοβάται να γίνει πιο εσωτερική, πιο υπαρξιακή. Γιατί πολλές φορές, αυτό που φοβόμαστε περισσότερο δεν είναι έξω από εμάς. Είναι μέσα μας. Σημαντική μεταβλητή στην όλη αυτή εξίσωση είναι και το τεχνολογικό άλμα του σήμερα. Γιατί καλώς η κακώς η τεχνολογία με την δόση ρεαλισμού που πλέον προσφέρει είτε με τον φωτισμό και τα γραφικά, είτε με τον ήχο και το art direction κάνει τον τρόμο πιο προσωπικό.

Προφανώς τα τα γραφικά και όλα τα συναφή είναι από μόνα τους “άψυχα”, όμως, εφόσον χρησιμοποιηθούν από άτομα που πηγάζουν από όραμα και μεράκι, μπορούν να αποτελέσουν δίχως καμία αμφισβήτηση το κερασάκι στην τούρτα και να δημιουργήσουν έναν τρόμο που δεν παρακολουθείς αλλά τον αισθάνεσαι.

Εν ολίγοις, στην πραγματικότητα κανείς μας δεν θέλει να φοβάται. Κανένας μας δε νομίζω πως θέλει να βιώνει στην καθημερινότητα την απειλή, τον φόβο, την αγωνία...τον τρόμο. Εκτός αν το κάνει με ασφάλεια. Τα παιχνίδια τρόμου λοιπόν μας προσφέρουν ακριβώς αυτό. Μια ελεγχόμενη κάθοδο στο υπόγειο μέρος της ψυχής μας όπου εκεί μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον φόβο μας χωρίς να καούμε. Μας ελκύει αυτός ο ελεγχόμενος κίνδυνος γιατί κάπου βαθιά μέσα μας ξέρουμε ότι ο τρόμος δεν ήρθε για να μας χαλάσει την ημέρα. Ήρθε για να μας δοκιμάσει.

Μας δημιουργεί μοναδικά συναισθήματα και μας προκαλεί -και προσκαλεί- να βουτήξουμε σε αυτή την αναθεματισμένη άβυσσο και να επιστρέψουμε πίσω. Ο φόβος είναι καθαρτικός. Είναι ένα ένστικτο τόσο παλιό όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος. Και στα horror games, το αγκαλιάζουμε. Γιατί μόνο εκεί μπορούμε να τον ζήσουμε μέχρι το κόκαλο, χωρίς να πεθάνουμε από αυτόν.