Ο πιο φρικιαστικός πίνακας στην ιστορία της ζωγραφικής και το ουρλιαχτό του Ισπανού ζωγράφου

Το σκοτάδι φαίνεται πως υπάρχει μέσα στον άνθρωπο από την αρχή της ύπαρξής του. Ίσως να είμαστε προγραμματισμένοι έτσι ώστε, ενώ αναζητούμε την καθαρότητα και το φως, το βλέμμα μας να μπορεί εύκολα να στραφεί προς την άβυσσο, το απόλυτο σκοτάδι. Και τότε τι συμβαίνει με εκείνους που κοιτούν προς τα εκεί; Πώς το επικοινωνούν, πώς το εκφράζουν; Η έλξη για αυτό το απόλυτο σκοτάδι είναι τόσο πραγματική όσο και η ανάγκη μας για ελπίδα. Μέσα σε αυτή τη διπλή φύση μας, ανάμεσα στο φως και στο χάος, η τέχνη βρήκε τρόπους να εκφράσει και τα δύο. Κανένα όμως έργο δεν αποτύπωσε αυτήν την τρομακτική πλευρά τόσο ωμά όσο ο πίνακας του Francisco Goya, που παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο φρικιαστικά δημιουργήματα στην ιστορία της ζωγραφικής.

Ο Francisco Goya δεν φιλοτέχνησε αυτόν τον πίνακα για το κοινό αλλά τον ζωγράφισε κατευθείαν στους τοίχους της κατοικίας του, γνωστής ως Quinta del Sordo ή Έπαυλη του Κουφού, ενός σπιτιού κοντά στον ποταμό Manzanares στη Μαδρίτη. Το όνομα αυτό προερχόταν από τον προηγούμενο ιδιοκτήτη αλλά σύντομα ταίριαξε και στον ίδιο τον καλλιτέχνη που είχε χάσει την ακοή του μετά από μια σοβαρή ασθένεια.

Εκεί, απομονωμένος και βαθιά απογοητευμένος από την πολιτική και κοινωνική κατάσταση της Ισπανίας, γέμισε τους τοίχους με δεκατέσσερα έργα που αργότερα θα ονομάζονταν Μαύροι Πίνακες. Ήταν εικόνες που δεν προορίζονταν για δημόσια θέαση αλλά αποτελούσαν μια προσωπική μαρτυρία γεμάτη βία, παραφροσύνη και απόγνωση.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του. Ο μύθος είναι γνωστός. Ο Κρόνος φοβούμενος πως θα χάσει την εξουσία του από τα παιδιά του τα καταβρόχθιζε μόλις γεννιούνταν. Ο Goya όμως δεν έδειξε μια σκηνή μυθολογίας αλλά μια εικόνα τρόμου. Ο θεός παρουσιάζεται σαν λυσσασμένο θηρίο με μάτια γουρλωμένα, χαμένα στην παράνοια, με δάχτυλα που τσακίζουν τη σάρκα του παιδιού και με στόμα που κατασπαράζει ένα σώμα ήδη ακρωτηριασμένο.

Η φρίκη και η ένταση του έργου έχει οδηγήσει σε πολλές ερμηνείες. Για άλλους είναι η προσωποποίηση του χρόνου που καταβροχθίζει τα πάντα. Για άλλους μια αλληγορία της Ισπανίας που καταπίνει τα παιδιά της μέσα στους πολέμους και τους εμφυλίους. Υπάρχουν επίσης και οι πιο προσωπικές αναγνώσεις που συνδέουν τον πίνακα με την απώλεια των παιδιών του Goya αφού μόνο ένα επέζησε μέχρι την ενηλικίωση.

Μετά τον θάνατό του οι Μαύροι Πίνακες μεταφέρθηκαν από τους τοίχους της Έπαυλης του Κουφού σε καμβάδες για να διασωθούν. Το 1878 παρουσιάστηκαν στο Παρίσι και έπειτα δωρίστηκαν στο ισπανικό κράτος. Σήμερα ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του εκτίθεται στο Μουσείο του Prado στη Μαδρίτη προκαλώντας ωστόσο ακόμη την ίδια ανατριχίλα σε όποιον τον αντικρίζει.