Γιατί κάποια πτηνά είναι εξυπνότερα από άλλα;

Οι εγκέφαλοι των πτηνών παραμένουν ένα μυστήριο, αφού παρά το μικρό τους μέγεθος, μερικά όπως οι παπαγάλοι και τα κοράκια επιδεικνύουν σημαντική νοημοσύνη, λύνοντας γρίφους τόσο αποτελεσματικά όσο και μερικά πρωτεύοντα θηλαστικά. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει πως μερικά είδη διαθέτουν μεγάλο αριθμό νευρώνων στον πρόσθιο εγκέφαλο, μερικές φορές μεγαλύτερο και από αυτόν των πιθήκων. Ωστόσο άλλες έρευνες δείχνουν πως ενώ ο αριθμός των νευρώνων μπορεί να δείχνει τη δυνατότητα εκμάθησης, δεν είναι δείκτης συνολικής νοημοσύνης.

Μία ομάδα ερευνητών λοιπόν κλήθηκε να απαντήσει στο ερώτημα αν το μεγάλο σώμα είναι αρκετό για να κάνει τα πτηνά έξυπνα ή αυτό εξαρτάται από την αναλογία του εγκεφάλου με το σώμα τους. Μελέτησαν λοιπόν τους νευρώνες 111 ειδών πτηνών και έπειτα σύγκριναν αυτούς τους αριθμούς με 4.400 καινοτόμους τρόπους που χρησιμοποιούν τα πτηνά για να βρουν τροφή.

Βρήκαν λοιπόν πως όσο περισσότερους νευρώνες διέθεταν τα πτηνά στον πρόσθιο εγκέφαλο, τόσο πιο καινοτόμους τρόπους τροφής έβρισκαν. Όμως όταν υπήρχαν περισσότεροι νευρώνες στον πρόσθιο εγκέφαλο, υπήρχαν λιγότεροι νευρώνες αλλού.

Τα ευρήματα δείχνουν πως η νοημοσύνη των πτηνών εξαρτάται από τη δυσανάλογη κατανομή των νευρώνων για γνωστικές εργασίες, οπότε εξαρτάται τόσο από το συνολικό αριθμό των νευρώνων, όσο και από τον τρόπο που συνδέονται αυτοί σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. Εν ολίγοις, η μέτρηση της νοημοσύνης είναι πολύ πιο περίπλοκη από τη μέτρηση απλά των νευρώνων ή από το πόσο πυκνά τοποθετημένα είναι αυτά τα κύτταρα σε μία περιοχή. Έχει να κάνει τελικά με το πώς ελέγχονται και ενσωματώνονται αυτά τα δίκτυα σε μία περιοχή.

Τα ευρήματά μας συμφωνούν με την αντίληψη πως τα ζώα που έχουν μεγάλους εγκεφάλους απλά επειδή έχουν πολύ μεγάλο σώμα, δεν είναι απαραίτητα και πιο έξυπνα. Ο χρόνος που περνάνε τα πτηνά στη φωλιά τους όταν εκκολάπτονται και αναπτύσσεται ο εγκέφαλός τους, παίζει ένα καίριο ρόλο στην εξέλιξη της νοημοσύνης τους. Μεγαλύτερα είδη κορακιών και παπαγάλων, γνωστών για την ευφυία τους, περνάνε περισσότερο χρόνο στη φωλιά, ο οποίος δίνει περισσότερο χρόνο για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη συγκέντρωση των νευρώνων.

Το ίδιο φαίνεται πως ισχύει και για τον άνθρωπο, του οποίου η ανάπτυξη διαρκεί έως και τρεις φορές περισσότερο από άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά, καθώς χρειαζόμαστε πολύ περισσότερο χρόνο για να μεγαλώσουμε. Είμαστε εξυπνότεροι από τους χιμπατζήδες, όχι λόγω του μεγέθους του εγκεφάλου μας, αλλά επειδή οι εγκέφαλοί μας μαθαίνουν και προσαρμόζονται πιο εύκολα στο περιβάλλον, ενώ υπάρχει μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών τμημάτων τους. Ίσως το ίδιο να ισχύει και για τα πτηνά.

Σε κάθε περίπτωση, το τι κάνει μερικά είδη ζώων εξυπνότερα από άλλα, παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα για τους επιστήμονες.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο Nature Ecology and Evolution.