SIDE QUEST | Το GTA VI και η ψυχολογία του μεγέθους

Δεν υπάρχουν επίσημα νούμερα φυσικά, αλλά οι εικασίες γύρω από το budget του GTA VI μιλούν για ένα ποσό που πιθανότατα να ξεπερνάει το 1.5 δις δολάρια. Αν δεν έχουν πέσει όλοι οι αναλυτές δραματικά έξω στις εκτιμήσεις τους, θα πρόκειται με διαφορά όχι μόνο για το ακριβότερο βιντεοπαιχνίδι όλων των εποχών, αλλά για το ακριβότερο έργο ψυχαγωγίας γενικότερα. Για να καταλάβετε, ένα από τα memes που κυκλοφορούν εκεί έξω το συγκρίνουν με το Burj Khalifa, το ψηλότερο κτήριο του κόσμου που βρίσκεται στο Dubai και κόστισε περίπου 1.5 δις για να κατασκευαστεί. Η σύγκριση με ένα κτήριο με έβαλε σε σκέψεις...

Μπορεί συχνότερα να συνδέουμε τα βιντεοπαιχνίδια με τον κινηματογράφο (λόγων εικόνων και pop κουλτούρας), αλλά θεωρώ ότι η αρχιτεκτονική είναι στην πραγματικότητα η τέχνη με την οποία συγγενεύουν περισσότερο. Και οι δύο είναι τέχνες χώρου που σαν κατασκευές, οφείλουν να έχουν μάλιστα διπλή λειτουργία: μια πρακτική και μία αισθητική. Πρέπει και τα δύο να είναι δηλαδή χώροι που εξυπηρετούν κάποιες λειτουργικές ανάγκες, αλλά έχουν και μια καλλιτεχνική ταυτότητα. Και η αρχιτεκτονική είναι γεμάτη με έργα που το –τεράστιο- μέγεθος είναι κεντρικό κομμάτι της έκφρασής τους. Το πιο γνωστό βέβαια έργο δεν είναι αληθινό, αλλά, βιβλικό. Αναφέρομαι στον πύργο της Βαβέλ, ένα κτήριο που είχε στόχο να φτάσει “μέχρι τον ουρανό”, εγχείρημα τόσο γιγαντιαίο που χρησιμοποιείται στην βίβλο ως σύμβολο της ανθρώπινης ύβρις και ματαιόδοξης μεγαλομανίας. 

Στην ιστορία υπάρχουν βέβαια πάμπολλα αληθινά παραδείγματα αρχιτεκτονικής, κυρίως θρησκευτικών κτηρίων αλλά όχι μόνο, που στοχεύoυν, σε ένα “θεϊκό” δέος. Και το πρώτο εργαλείο για αυτό το αποτέλεσμα ήταν συχνά ένα υπεράνθρωπο μέγεθος. Στις πυραμίδες, ας πούμε, η εκπληκτική τους κλίμακα λειτουργούσε ξανά σαν μια ένωση ανάμεσα στον ανθρώπινο κόσμο και τον Θείο. Όπως αναφέρει ο Gombrich στην “Ιστορία της Τέχνης”, οι Αιγύπτιοι “θεωρούσαν τον βασιλιά πλάσμα θεϊκό που τους εξουσίαζε και που όταν θ΄ άφηνε τη γη, θ’ ανέβαινε πάλι στους ουρανούς απ’ όπου είχε έρθει. Οι Πυραμίδες καθώς υψώνονταν στον ουρανό, θα τον βοηθούσαν ίσως στο ανέβασμά του”. Αντίστοιχα οι τεράστιοι γοτθικοί ναοί του μεσαίωνα στην Ευρώπη, αντικατοπτρίζουν πλήρως το θρησκευτικό αίσθημα της εποχής τους. Θεόρατοι, επιβλητικοί, σχεδιασμένοι να κυριεύουν συναισθηματικά τον επισκέπτη και να υπενθυμίζουν την μικρότητα του ατόμου μπροστά (στην θρησκεία και) στον Θεό.

Το GTA VI φυσικά δεν έχει καμία προφανή σύνδεση με τα παραπάνω θρησκευτικά παραδείγματα. Ωστόσο, το μέγεθός του νιώθω πως έχει ξεφύγει από τα συνηθισμένα κατά πολύ, προκαλώντας ένα παρόμοιο δέος - δηλαδή μια μίξη θαυμασμού και τρόμου. Μπορεί να μην είναι απαραίτητα το ίδιο το παιχνίδι, από το οποίο εξάλλου έχουμε δει ελάχιστα πράγματα για να αποφανθούμε το οτιδήποτε, όσο όλα τα υπόλοιπα γύρω του. Αυτή η φρενίτιδα που επικρατεί σε οτιδήποτε το αφορά νιώθω ότι είναι άνευ προηγουμένου. Η εικόνα του με λίγα λόγια, έχει ξεφύγει. Μια δεκαετία αδιάλειπτης εμπορικής επιτυχίας του GTA V (και του Online κυρίως), το πολιτισμικό αποτύπωμα της σειράς στους Millenials, η κουλτούρα του ίντερνετ που γιγαντώνει τα πάντα, οι υπόλοιπες εταιρείες που το αποφεύγουν όπως τα βαμπίρ το φως, σε συνδυασμό με την ιδέα πως δεν υπόκειται στους περιορισμούς των υπόλοιπων “κοινών θνητών” σε επίπεδο παραγωγής και budget, έχει δημιουργήσει ένα τερατώδες κατασκεύασμα, ένα μυθικό έργο στον συλλογικό νου που μοιάζει με την ακραία κορύφωση των τελευταίων 25 – 30 χρόνων της βιομηχανίας των βιντεοπαιχνιδιών.

Πιστεύω δηλαδή αν ρωτούσαμε κάποιον το 2001 πώς θα φαντάζονταν τα παιχνίδια σε 25 χρόνια, κάτι τέτοιο θα έλεγε. Αυτή θα ήταν η φαντασίωση. Ένα “bigger than life” έργο, χωρίς όρια και μέτρο στην παραγωγή, που πουλάει την ιδέα του πλουσιότερου, “ρεαλιστικότερου” simulation ανοικτού κόσμου που έχει γίνει ποτέ. Και ξαναλέω, δεν αναφέρομαι στο παιχνίδι το ίδιο που αποτελεί ακόμα μυστήριο, αλλά στην εικόνα που έχει διαμορφωθεί. Το παιχνίδι της Rockstar αποτελεί το απόλυτο σύμβολο της ανεξέλεγκτης γιγάντωσης των budgets στην βιομηχανία των ΑΑΑ παραγωγών. Φτάσαμε στην κορυφή του βουνού, δεν πάει πιο πάνω. Αλλά σε αυτήν την κορυφή, δεν μπορεί να ακολουθήσει κανένας άλλος, είναι μόνο του. Και πιθανότατα, έτσι όπως φαίνεται να αλλάζει η βιομηχανία, θα μείνει για πάντα μόνο του.

Καταλαβαίνω πως στην σύνδεση μεταξύ των κτηρίων και του παιχνιδιού υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Στα κτήρια, το μέγεθος είναι κομβικό κομμάτι του σχεδιασμού τους, ενώ στο GTA VI βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο ίδιο το έργο (;) και μιας εμπορικής εικόνας που μεγάλωνε και μεγάλωνε τα τελευταία χρόνια, σαν χιονόμπαλα που κατρακυλάει σε μια απέραντη χιονισμένη πλαγιά. Αλλά νομίζω η ψυχολογία του παρατηρητή είναι παρόμοια. Αυτά τα έργα έχουν σίγουρα την γοητεία τους. Υπάρχει κανείς που θα αμφισβητούσε το μεγαλείο των Πυραμιδων της Αιγύπτου ή του καθεδρικού ναού της Κολωνίας ή ακόμα του Σινικού Τείχους σαν εκπληκτικά επιτεύγματα του ανθρώπου; Δε νομίζω. Το μέγεθός τους, αυτή η πέρα από το ανθρώπινο μέτρο κλίμακά τους, αυτομάτως δημιουργεί και μια συναισθηματική απόσταση όμως. Είναι έργα που περισσότερο θαυμάζουμε παρά αγαπάμε βαθιά. Περισσότερο μας εντυπωσιάζουν παρά μας αγγίζουν.

Η μεγάλη επανάσταση που έφερε η αρχαία ελληνική τέχνη σε σχέση με αυτή των Αιγυπτίων και των λαών της Μεσοποταμίας που κυριαρχούσαν με μια αναλλοίωτη μορφή επί χιλιάδες χρόνια, ήταν σε δύο επίπεδα. Πρώτα απ’ όλα, ξέφυγε από το άκαμπτο ύφος της αιγυπτιακής τέχνης. Έδωσε κίνηση στις μορφές της, πειραματίστηκε με τη φόρμα και κατέκτησε “τα εκφραστικά μέσα που χρειάζονται για να φανερώσει κάτι από τα σιωπηλά συναισθήματα που δημιουργούνται ανάμεσα στους ανθρώπους”. Δηλαδή τα έργα δεν ήταν τυπικές αναπαραστάσεις της πραγματικότητας αλλά, όπως έλεγε και ο Σωκράτης, έπρεπε να παριστάνουν την “λειτουργία της ψυχής”. Κάτι εσωτερικό. Δεύτερον και σημαντικότερο για αυτό που προσπαθώ να πω σε αυτό εδώ το κείμενο, επανάφεραν την κλίμακά τους σε ανθρώπινα επίπεδα. Ξανά από το βιβλίο του Gombrich: “Αν και μερικοί από τους ναούς αυτούς είναι μεγάλοι και εντυπωσιακοί, δεν είναι κολοσσιαίοι όπως τα αιγυπτιακά κτήρια. Έχεις την αίσθηση πως τους έχτισαν άνθρωποι για ανθρώπους.”

Το μέγεθος εξιτάρει, ενθουσιάζει, εντυπωσιάζει, αλλά, αποξενώνει κιόλας. Είναι απόμακρο και κρύο. Μακάρι οι υπερ-ταλαντούχοι δημιουργοί της Rockstar να μην έχουν επηρεαστεί από όλη αυτή τη γιγάντωση της εικόνας του και να δώσουν ένα έργο που καταφέρνει να συνδυάσει την κλίμακα με την ζεστασιά ενός “ανθρώπινου” έργου. Αν υπάρχουν κάποιοι που μπορούν να το κάνουν, είναι αυτοί.