Η αυτοκαταστροφή στη φύση μοιάζει με παράδοξο, αφού όλα τα πλάσματα στον πλανήτη ξυπνούν και κοιμούνται με έναν μόνο στόχο, να επιβιώσουν για ακόμη μία ημέρα. Τι είναι όμως αυτό που μπορεί να οδηγήσει ένα ζωντανό ον να δώσει τέλος στη δική του ύπαρξη μόλις φέρει στον κόσμο μια νέα ζωή; Είναι ένστικτο, βιολογικός προγραμματισμός, πράξη βαθιάς αφοσίωσης ή υπακοή σε κάποιον αόρατο και ανεξήγητο φυσικό νόμο;
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου προσπάθησαν να απαντήσουν σε αυτό ακριβώς το ερώτημα. Μελέτησαν τα τέσσερα στάδια της ζωής του θηλυκού χταποδιού Octopus bimaculoides, γνωστού και ως bimac ή California two-spot octopus. Το οποίο όταν γεννήσει, μπαίνει σε μία φάση αυτοκαταστροφής. Τα τέσσερα αυτά στάδια λοιπόν περιλαμβάνουν την περίοδο πριν τη γέννα, τη φροντίδα των αυγών, την άρνηση λήψης τροφής και την τελική φάση της παρακμής.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης, το ζώο είναι ενεργό, κινείται έξω από τη φωλιά του και κυνηγά κανονικά. Όταν όμως φτάσει στο στάδιο της φροντίδας των αυγών, παραμένει σχεδόν ακίνητο στο καταφύγιό του. Στέκεται διαρκώς δίπλα τους, τα ακουμπά με τα πλοκάμια του και φυσά πάνω τους νερό. Με αυτόν τον τρόπο διατηρεί σταθερή τη θερμοκρασία, απομακρύνει μικροοργανισμούς και εξασφαλίζει ότι τα αυγά οξυγονώνονται επαρκώς.
Καθώς περνούν οι ημέρες, σταματά να τρέφεται και αρχίζει να αποσύρεται. Και όταν λέμε αποσύρεται, εννοούμε σταδιακά από τη ζωή, καθώς ακολουθεί το τελικό στάδιο. Το σώμα του αρχίζει να καταρρέει, το δέρμα του χάνει το χρώμα του και η συμπεριφορά του γίνεται αλλόκοτη, συχνά βίαιη και αυτοκαταστροφική.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η αλληλουχία γεγονότων δεν είναι καθόλου τυχαία. Υπεύθυνος για αυτή τη συμπεριφορά είναι ένας μικρός αδένας που βρίσκεται ανάμεσα στα μάτια. Ο οπτικός αδένας λειτουργεί ως βιολογικός ρυθμιστής που επηρεάζει την έκκριση ορμονών και νευροδιαβιβαστών και τελικά πυροδοτεί τη διαδικασία της αυτοκαταστροφής.
Τώρα, η επόμενη λογική ερώτηση θα μπορούσε να είναι για ποιον λόγο ένας τέτοιος αδένας να υπάρχει στο συγκεκριμένο ζώο. Σύμφωνα και πάλι με τους επιστήμονες, υπάρχουν διάφορες θεωρίες. Μία από αυτές υποστηρίζει ότι, εξαιτίας της κανιβαλιστικής φύσης των χταποδιών, η ενεργοποίηση αυτού του αδένα λειτουργεί ως ένας μηχανισμός προστασίας των αυγών. Με το να οδηγεί τη μητέρα σε σταδιακή αποδυνάμωση και τελικά στον θάνατο, αποτρέπει το ενδεχόμενο να στραφεί η ίδια ενάντια στα νεογνά της.
Όπως και να έχει, η συγκεκριμένη μελέτη προσπαθεί να ρίξει φως σε έναν ιδιαίτερο μηχανισμό που συνδέει τη μητρότητα με την αυτοκαταστροφή στα χταπόδια. Μέσα από τις γενετικές αναλύσεις και την παρατήρηση αυτής της παράδοξης συμπεριφοράς, καταγράφηκαν αυτά τα βιολογικά σήματα που φαίνεται να σχετίζονται με την ενεργοποίηση αυτού του αδένα και τη σταδιακή παρακμή του ζώου μετά την αναπαραγωγή.
Ωστόσο, όσο σημαντικό κι αν ήταν αυτό το εύρημα, το ερώτημα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναπάντητο και φαίνεται πως απαιτούνται περισσότερα στοιχεία για να δοθεί μια πλήρης απάντηση.
Για όποιον θέλει να εξερευνήσει πιο βαθιά το θέμα και να δει τη μελέτη όπως δημοσιεύθηκε, μπορεί να την βρει στην επίσημη σελίδα του Πανεπιστημίου του Σικάγου.
